Адабиёт

Давраи шукуфоии фарҳанги тоҷикон, рушди илм ва адабиёт дар давраи ҳокимияти сулҳовари Сомониён мебошад. Ҳокимияти Сомониён дар Бағдод ва Дамаск бо истифодаи тамоми имкониятҳо эҷоди шеърҳоро бо забони форсӣ ба роҳ монда буд. Дар суд (макони зисту зиндагонии ашрофон) барои рушди илм ва фарҳанг шароити мусоид фароҳам оварда шуда буд. Шахсони боистеъдод дар суд зиндагӣ ва кор мекарданд; насли тамоми олимони бузург, шоирон ва ходимони давлатӣ ба миён омад. Миёни онҳо сардафтари адабиёти форсу тоҷик Абу Абдулло Рудакӣ буд. Ҷавон Абдулло Ҷаъфар ибн Муҳаммад ё аз руи дигар сарчашмаҳо Абдулҳасан ҳангоми шомгоҳон бо сурудхони маъруф буд. Шеърҳои зебою ҷозиби у ба Амир расид. Сипас у қасидаю рубоӣ ва ғазалу дубайтӣ эҷод кардааст. Мутахассиси беҳтарин ва шоир Абу-Али ибни Сино (980-1037) бо муқобилият ба ифротгароӣ, шукргузорӣ кардани ақидаи илмӣ ва тафаккури ҷаҳонӣ мубориза мебурд. Баъдтар идеяҳои вай дар кори шеър ва фалсафаи Носир-Хусрав (1004-1088) инъикос ёфтаанд. Дар шеърҳо ба монанди “Сододатома”, “Рушноимома”, ӯ меҳнати мардонро ҷалб карда, ва фикру ақидаи худро дар бораи бартариҳои мардон ва муҳим будани илм ҳифз кард. Дар асри 13 Саъдӣ Шерозӣ ҳаёти машҳури “Бустан” ва “Гулистон” -ро эҷод кард. Дигар ду аср баъдтар Ҷоми (1414-1492) идеяҳои инсонпарастиро дар ҳафт нафари худ «Ҳафт Авранг» ва дар маҷмӯъ «Баҳористон» ро эҷод намуд.    Дигар олимони бузург ба монанди Аҳмади Дониш, Абу Райҳони Берунӣ, Ал Хоразмӣ, Имом Тирмизӣ, Форобӣ ва Умари Хаём ба сафи олимони риёзӣ ва нависандагони ҷаҳонӣ шомил гаштанд. Аксари онҳо дар мавриди Ҳокимияти Исмоили Сомонӣ асарҳо офариданд. Соли 1999 тоҷикон 1100 солагии давлати Сомониёнро ҷашн гирифтанд. Ҳаёти фарҳангии муосири тоҷиконро бидуни театри давлатии Опера Балет, театри драмавии тоҷик, театри драмавии рус, академияи илмҳо, донишгоҳои давлатӣ, осорхонаҳои таърихӣ ва осорхонаҳои санъати тасвирӣ тасавур кардан ғайри имкон аст. Дар водии зебои Ҳисор, шаҳри Душанбе биноҳои қадимии шӯравӣ ва сохтмонҳои замонавӣ мебошад. Сафари худро аз тариқи ташриф ба “Бозори сабз” (бозори Шоҳмансур),  маркази савдои “СУМ”, ҳунарҳои галерӣ, нушидани чой дар чойхонаи “Роҳат”, сайр дар гулгаштҳои сабзӣ марказӣ ва истироҳат дар майдони Маскав ба роҳ монед.

Wall_of_tajik_greats

Муҷассамаи нависандагони тоҷик дар шаҳри Душанбе